IntroductieThuisOver onsDe familiegeschiedenisStamboomGastenboek
de familie Lankhorst
Wederom Schoonhoven

 

--Terug naar 'Van Gouda naar Schoonhoven'--

We zijn dus weer beland in Schoonhoven. De lijn die in dit stadje al was begonnen, wordt na enkele maanden in 1844 weer voortgezet. De persoon die we de komende bladzijden zullen volgen is Aegidius Lankhorst. We hebben al gezien dat hij op 10 juli 1836 werd geboren in Schoonhoven. Allereerst moeten we een kijkje nemen in de beginjaren van zijn leven. Deze zullen voor een behoorlijk groot deel gekleurd zijn geweest door grote aanpassingen die in het gezin plaatsvonden naar aanleiding van de verandering van godsdienst. De kans bestaat dat, ondanks de jonge leeftijd van Aegidius (hij was 3 toen z’n ouders Afgescheidenen werden en 7 toen z’n vader overleed), hij wel heeft gemerkt dat hij en de rest van het gezin ‘anders’ waren dan veel mensen in Schoonhoven. Wellicht is hij ook gepest door buurtkinderen Stadswapen Schoonhovenof zijn er andere vervelende dingen gebeurd. Hij groeit in elk geval op in een gezin waarin godsdienst een grote rol speelde.

Schoonhoven is volgens de volkstelling van 1849 een kleine stad, met zo’n 2500 inwoners die in ruim 500 huizen woonden. In sommige huizen woonde meer dan één familie. In totaal woonden er volgens de telling nog geen 60 Afgescheidenen in de stad. Dat is minder dan het aantal Joden in Schoonhoven! Kortom, de Afgescheidenen waren een zeer bescheiden groep in het stadje.

Een broodbakker in de 18e eeuw. Waarschijnlijk was er een eeuw later weinig veranderd.Waarschijnlijk gaat Aegidius al op redelijk jonge leeftijd werken in een bakkerij. Zijn beroep is broodbakkersknecht en hij werkt bij z’n toekomstige schoonfamilie. Het beroep verplicht hem tot vroeg opstaan en hard werken voor niet al te veel geld.

Als Aegidius 23 is, gaat hij op 21 juli 1860 in ondertrouw met de 25-jarige Wilhelmina van Gelderen. Zij woont ook in Schoonhoven. Ze trouwen twee weken later op 5 augustus, of, zoals de huwelijksakte van die dag vermeld, ze zijn in ‘den echt aan elkander verbonden’. Het stel heeft elkaar ongetwijfeld in de bakkerij gezien en wellicht dat ze ook op zondagen bij elkaar in de kerkHet stadhuis van Schoonhoven zaten. Twee van de vier getuigen van Wilhelmina, beiden neven van haar, zijn net als Aegidius broodbakker.

Op 23 februari 1861 wordt het eerste kind van Aegidius en Wilhelmina geboren: Johannes Laurens. Je hoeft geen wiskundige te zijn om te ontdekken dat ook hier het eerste kind van de familie óf te vroeg wordt geboren, óf al voor het huwelijk is verwekt. Het levert in elk geval geen onoverkomelijke problemen op voor Aegidius en Wilhelmina om lid te worden van de Christelijk Afgescheidenen, zoals de kerk officieel heet. Beide echtelieden doen namelijk belijdenis op de dag dat Johannes Laurens wordt gedoopt, 14 april. Wellicht kan uit het feit dat er geen problemen kwamen worden afgeleid dat het kind te vroeg wordt geboren, want normaal gesproken gaan dergelijke zaken niet onopgemerkt voorbij, zoals we nog zullen zien.


Er zit een behoorlijke tijd tussen de geboorte en doop van Johannes. Dit is echter wel te verklaren. Op 5 april heeft de kerk een nieuwe dominee gekregen, Uitterdijk. Aangezien Johannes een week later wordt gedoopt lijken Aegidius en Wilhelmina hierop te hebben gewacht. Misschien heeft hun belijdenis ook met deze keuze te maken.Dominee Uitterdijk

Ruim een jaar later, wordt in de zomer van 1862 de tweede zoon geboren: Laurens. Ook hij wordt gedoopt door dominee Uitterdijk, op 17 augustus. Het derde kind is een meisje. Ze wordt op 9 september 1863 geboren en heet Neeltje. Zij wordt op 27 september gedoopt, wederom door dominee Uitterdijk.

Twee jaar later, op 19 juli 1865, wordt er nogmaals een zoon geboren. Hij wordt Hendrikus Christiaan genoemd. Net als de vorige drie kinderen zal ook hij worden gedoopt door dominee Uitterdijk, op 30 juli. Opvallend is dat dit kind Hendrikus Christiaan wordt genoemd. Het is een naam die tot dan toe niet voorkomt in de familie. Het is naar alle waarschijnlijkheid een vernoeming naar de stiefvader van Aegidius. De verhouding tussen hem en zijn stiefvader, de tweede echtgenoot van zijn moeder Neeltje Ceelen, moet dus goed zijn geweest. Hendrikus Christiaan is onze lijn naar het heden en over hem zullen we dus nog meer horen.

De groei van de kinderschare is nog niet voorbij, maar de intervals worden wel groter. Drie jaar na Hendrikus Christiaan wordt op 22 november 1868 Leentje Nevina geboren. Ze wordt 13 december gedoopt door wederom dominee Uitterdijk. Weer drie jaar later wordt er op 8 november 1871 opnieuw een dochter geboren. Zij wordt Johanna Maria genoemd en gedoopt op 12 december door dominee Uitterdijk. Het volgende kind is andermaal een meisje. Het wordt geboren op 7 april 1875 geboren en pas ruim drie maanden later gedoopt door dominee Westerhuis. Gek genoeg is dit niet de dominee van de gemeente op dat moment. Het laatste kind van Aegidius en Wilhelmina wordt op 27 oktober 1876 geboren en heet Gijsbertus. Hij wordt gedoopt door dominee De Jong op 19 november. Gijsbertus overlijdt echter al na enkele weken.

Zoals te merken is uit de bovenstaande beschrijving van Aegidius en Wilhelmina, lijkt er weinig te vertellen over hen. Ze wonen waarschijnlijk vrijwel hun hele leven in Schoonhoven (op de paar maanden Middelburg na van Aeigidius), krijgen een aantal kinderen, werken ongetwijfeld hard en dat is het dan. Is er dan niets te vinden wat dit gezin anders maakt? Ja, dat is er wel.


We moeten dan eerst nogmaals onder het voetlicht brengen dat de familie hoort bij de Christelijk Afgescheidenen. Deze in eerste instantie allemaal aparte gemeenten hebben zich in 1869 aaneengesloten tot de Christelijk Gereformeerde Kerk. Vaak veracht door de rest van de bevolking moet de saamhorigheid binnen die kerk groot zijn geweest. Men zal elkaar hebben geholpen in moeilijke tijden. Dat betekent ook dat de sociale controle zeer groot was, zoals we direct zullen zien. Naast de kerk, moeten we ook terug naar de oudste zoon van Aegidius en Wilhelmina: Johannes Laurens.

Deze Johannes is een jaar of twintig als hij in 1881 verkering krijgt met Aaltje Wilhelmina Lamoree. Zij is bijna vier jaar jonger dan Johannes. In de lente van 1882 raakt Aaltje zwanger. Aaltje is dan slechts zestien en het stel is natuurlijk nog niet getrouwd. Of Johannes de vader van het kind was is niet meer na te gaan, maar zeker is wel dat ze door de zwangerschap willen trouwen. Of de zwangerschap tot woordenwisselingen in de families van beide jonge mensen heeft geleid weten we niet. Wat wel zeker is dat het in de kerkenraad is besproken.

Normaal gesproken zou er dan het volgende kunnen gebeuren. De kerkenraad kan gebruik maken van de kerkelijke tucht. Ze kunnen, met andere woorden, toezien of de lidmaten van de gemeente niet afwijken van het rechte pad. In het geval van Johannes en Aaltje is er, wat de kerkenraad betreft, natuurlijk volslagen helderheid. In de bijbel staat in het zevende gebod dat je niet mag echtbreken. Hieruit wordt afgeleid dat seks voor het huwelijk verboden is. Aaltje is zwanger en dus is het stel schuldig. Ze zullen ongetwijfeld bij de kerkenraad zijn geroepen met als doel hun zonde te laten bekennen en berouw te tonen. De kans is groot dat het de bedoeling was dat er ook in de kerk schaamte en schuldbesef werd getoond. Dat kan bijvoorbeeld door voor in de kerk te zitten, terwijl vanaf de kansel de zaak wordt besproken en, uiteraard, wordt verteld dat het stel zal trouwen. De hele gemeente kijkt dus toe hoe een stel terug wordt gehaald op het rechte pad.


Deze gang van zaken is niet gevolgd in het geval van Johannes en Aaltje. Ze hebben niet in de kerk hun spijt betuigd. Al bij contact met de kerkenraad over de kwestie gaat het mis. Er ontstaat een ruzie waarbij het stel waarschijnlijk niet inschikkelijk genoeg is of niet genoeg schuld tentoonspreidt. In ieder geval is de conclusie dat in de (na) zomer van 1882 het stel uit de kerk wordt gezet. Ook Aegidius, de vader van Johannes, en al zijn kinderen worden uit de kerk gezet. Wilhelmina, Johannes’ moeder, verzoekt daarop zelf een beëindiging van haar lidmaatschap. Het feit dat er in de familie gebroken wordt met de kerk (of moeten we concluderen, de kerk breekt met de familie?), waarvoor enkele decennia eerder nog zo hard is gevochten door Johannes Lourens en Neeltje Ceelen is natuurlijk zeer ingrijpend.

Deze Neeltje Ceelen, de oma van de Johannes die vader gaat worden, leeft nog en heeft dit alles van zeer nabij meegemaakt. Wat een verdriet moet deze gang van zaken vooral voor haar hebben betekent! Bovendien verliest ze dat jaar ook nog haar tweede echtgenoot, Henricus Christiaan Sperna Weiland. Ook voor de rest van de betrokkenen zijn de gevolgen groot. De kleine en beschermde omgeving moest worden verlaten. Dat betekent niet dat daarmee het leed over was, want in een kleine stad als Schoonhoven is het natuurlijk onmogelijk om mensen te ontlopen. De familie is de kerkenraad en andere leden van de kerk nog regelmatig tegengekomen.

Op 6 december wordt de eerste zoon van Johannes en Wilhelmina geboren. Hij wordt Johannes genoemd. Of de jongen gedoopt wordt, weten we niet. Als dit is gebeurd zal het waarschijnlijk in een Nederlands Hervormde Kerk zijn Zicht op Schoonhoven. De toren is die van de Bartholomeuskerk. Dit is een Nederlands Hervormde kerk en het is goed mogelijk dat onze familie daar ging kerken na uit de Christelijke Afgescheiden Gemeente te zijn gezet.geweest. Een aantal maanden later, in mei 1883, trouwen Johannes en Aaltje. Ze trouwen buiten de kerk. De reden van het huwelijk is hun zoon. Aaltje is op de dag van de bruiloft immers nog maar zeventien. De motivatie voor hun huwelijk in ogenschouw nemend, is het des te schrijnender dat een half jaar na de huwelijksvoltrekking de kleine Johannes overlijdt. Hij sterft voor zijn eerste verjaardag.


Terug naar Aegidius Lankhorst en Wilhelmina van Gelderen. Zij zijn dus partij geweest in de onenigheid met de kerkenraad met betrekking tot de zwangerschap van Johannes en Wilhelmina. Het is, zoals gezegd, niet duidelijk of Aegidius de kerk door deze ruzie verlaat. Aan de ene kant is het logisch dat het wel is gebeurd, aangezien zijn vrouw en zoon dat wel doen. Aan de andere kant weet hij als geen ander wat die kerk voor de familie betekent.


In de jaren die volgen na de turbulente gebeurtenissen in 1882 en 1883 worden diverse kleinkinderen in Schoonhoven geboren. Aegidius en Wilhelmina zullen ongetwijfeld met veel raad en daad geholpen hebben deze op te voeden. Ook blijft Aegidius werken als broodbakker. In 1889 vraagt hij een hinderwetvergunning aan om een broodbakkerij aan de
Havenstraatse Wal te gaan beginnen. Erg lang heeft hij niet in deze bakkerij gewerkt, want in het najaar van 1890, op de leeftijd van 54 jaar, overlijdt Aegidius op 20 november. Hij wordt vijf dagen later begraven in Schoonhoven. Zijn weduwe, Wilhelmina, zal nog bijna achttien jaar leven.

-- Terug naar boven--

-- Verder naar 'Naar de twintigste eeuw'--

 


De stad Kampen
Komend naar Kampen
Een tragisch leven
Chirurgijn van Kampen
Tussenstop Amsterdam
Gouda
Van Gouda naar Schoonhoven
Naar de twintigste eeuw
Schoonhoven en omgeving
Van Willige Langerak tot Benschop
IntroductieThuisOver onsDe familiegeschiedenisStamboomGastenboek